پتاسیم یکی از سه عنصر غذایی اصلی مورد نیاز گیاه است، اما زمان مصرف آن به اندازه مقدار مصرف اهمیت دارد. گاهی خاک کمبود پتاسیم دارد، ولی کود زمانی استفاده میشود که ریشه فعالیت کافی ندارد؛ گاهی نیز کود کشاورزی بسیار دیر یا یکباره مصرف میشود و بهجای بهبود کیفیت محصول، شوری اطراف ریشه را افزایش میدهد. بنابراین بهترین زمان مصرف کود سولفات پتاسیم یک تاریخ ثابت نیست و باید با نوع محصول، مرحله رشد، آزمون خاک و برگ، بافت خاک، کیفیت آب و روش آبیاری هماهنگ شود.
کود سولفات پتاسیم چیست؟
کود سولفات پتاسیم با فرمول شیمیایی K₂SO₄ یکی از منابع پرکاربرد پتاسیم و گوگرد در کشاورزی است. بیشتر محصولات این گروه حدود ۵۰ تا ۵۲ درصد اکسید پتاسیم محلول در آب و حدود ۱۷ تا ۱۸ درصد گوگرد دارند. این کود برخلاف کلرید پتاسیم، کلر قابلتوجهی وارد برنامه تغذیه نمیکند؛ به همین دلیل برای محصولات حساستر به کلر یا زمینهایی که آب و خاک آنها از قبل کلر بالایی دارد، میتواند انتخاب مناسبتری باشد. البته کمکلر بودن به معنی بیخطر بودن مصرف زیاد نیست؛ سولفات پتاسیم نیز نمک محلول است و مصرف بیش از نیاز میتواند هدایت الکتریکی خاک را افزایش دهد.
در میان محصولات موجود در مزرعه زمرد، سولفات پتاسیم ناناگری با آنالیز اعلامشده ۵۰ درصد پتاسیم و ۱۷ درصد گوگرد، سولفات پتاسیم اگروتار با فرمول معرفیشده ۰-۰-۵۱ و حدود ۱۷/۵ درصد گوگرد و سولفات پتاسیم هلیو در بستهبندی ۲۵ کیلوگرمی عرضه شدهاند. انتخاب میان این محصولات باید با توجه به آنالیز روی بسته، حلالیت، روش مصرف، کیفیت آب و برنامه تغذیه انجام شود. نام تجاری بهتنهایی تعیینکننده مقدار مصرف نیست.
خواص کود سولفات پتاسیم
پتاسیم در فعالسازی آنزیمها، تنظیم آب سلول، باز و بسته شدن روزنهها و انتقال قندهای ساختهشده در برگ نقش دارد. هنگامی که گیاه پتاسیم کافی دریافت میکند، آب را بهتر مدیریت میکند و مواد حاصل از فتوسنتز با نظم بیشتری به میوه، دانه، غده یا ریشه ذخیرهای منتقل میشوند. در نتیجه، تأمین متعادل پتاسیم میتواند به افزایش وزن محصول، یکنواختی رشد، سفتی بافت، رنگگیری، مقدار قند یا نشاسته و ماندگاری پس از برداشت کمک کند.
اثر کود زمانی بیشتر است که خاک واقعاً کمبود داشته باشد یا اندام اقتصادی گیاه با سرعت رشد کند. در خاک دارای پتاسیم کافی، مصرف اضافه الزاماً عملکرد را افزایش نمیدهد و حتی میتواند جذب منیزیم و گاهی کلسیم را محدود کند. بنابراین نرم شدن میوه، بدشکلی محصول یا سوختگی حاشیه برگ را نباید بدون بررسی ریشه، شوری و آزمایش تغذیه، فقط به کمبود پتاسیم نسبت داد.
گوگرد موجود در این کود نیز در ساخت بعضی اسیدهای آمینه و پروتئینها مشارکت دارد. پاسخ به گوگرد بیشتر در خاکهای شنی، کمماده آلی یا دارای آبشویی زیاد دیده میشود. اگر خاک یا آب از قبل سولفات کافی داشته باشد، گوگرد اضافی ممکن است مزیت خاصی ایجاد نکند.
عوامل مؤثر بر زمان مصرف کود سولفات پتاسیم
نخستین عامل، نتیجه آزمون خاک است. در خاکهای رسی، بخشی از پتاسیم در کانیها نگهداری میشود و همه آن فوراً قابل جذب نیست. در خاکهای شنی، ظرفیت نگهداری عناصر کمتر است و پتاسیم راحتتر از ناحیه ریشه دور میشود. به همین دلیل در خاک سنگین، مصرف پایه و اختلاط مناسب با خاک اهمیت دارد، ولی در خاک سبک، تقسیم مقدار کل به چند نوبت معمولاً ایمنتر است.
عامل دوم، مرحله رشد است. نیاز پتاسیمی هنگام بزرگ شدن میوه، پر شدن دانه، تشکیل غده، رشد پیاز یا تجمع قند افزایش مییابد؛ اما کود باید پیش از اوج نیاز در دسترس ریشه باشد. شروع کوددهی پس از بروز علائم شدید، همیشه خسارت ایجادشده را جبران نمیکند. برنامه مناسب کمی پیش از دوره پرمصرف آغاز و در صورت نیاز طی همان دوره ادامه داده میشود.
عامل سوم، رطوبت و سلامت ریشه است. در خاک خشک، سرد، غرقاب، بسیار شور یا دارای ریشه بیمار، افزودن کود لزوماً جذب را بالا نمیبرد. ابتدا باید آبیاری، زهکشی، شوری یا بیماری ریشه اصلاح شود. کیفیت آب، مقدار سدیم و کلر، اسیدیته خاک، سابقه کوددهی، عملکرد هدف و مقدار پتاسیم خارجشده با برداشت نیز در تصمیمگیری مؤثرند.
بهترین زمان مصرف کود سولفات پتاسیم
درختان میوه
در سیب، گلابی، هلو، شلیل، زردآلو، آلو و گیلاس، بخشی از نیاز خاکهای کمپتاسیم را میتوان پیش از آغاز رشد فعال و در محدوده ریشه تأمین کرد. در باغهای مجهز به کودآبیاری، تقسیم مصرف از پس از تشکیل میوه تا دوره بزرگ شدن سریع میوه معمولاً منطقیتر از مصرف سنگین در یک نوبت است.
مصرف نزدیک برداشت باید براساس آزمون برگ انجام شود؛ زیرا کوددهی دیرهنگام الزاماً رنگ یا شیرینی را افزایش نمیدهد. مصرف پس از برداشت فقط زمانی ارزش دارد که برگها هنوز سالم و فعال باشند، رطوبت کافی وجود داشته باشد و هدف، جبران پتاسیم خارجشده با محصول باشد.
مرکبات
در مرکبات، نیاز پتاسیمی همراه با رشد میوه افزایش مییابد. اگر کمبود تأیید شود، برنامه میتواند از رشد بهاره و پس از تثبیت میوه شروع و در چند نوبت تا دوره بزرگ شدن میوه ادامه پیدا کند. در خاکهای سبک و باغهای قطرهای، نوبتهای کوچکتر خطر افزایش ناگهانی شوری را کم میکنند. مقدار مصرف در اواخر فصل باید با رقم، زمان برداشت و شوری باغ هماهنگ شود.
پسته، گردو و بادام
در پسته، گردو و بادام، پتاسیم در رشد میوه و پر شدن مغز اهمیت دارد. در باغ کمپتاسیم، برنامه باید پیش از مرحله پر شدن سریع مغز شروع شود و طی رشد محصول به شکل تقسیطشده ادامه یابد. بار درخت، سال پربار یا کمبار، شوری آب و مقدار منیزیم خاک میتوانند پاسخ به کود را تغییر دهند. مصرف پس از برداشت نیز فقط با برگ فعال و نیاز اثباتشده توجیه دارد.
انگور
در تاکستان، میوه یکی از مصرفکنندگان مهم پتاسیم است. در صورت کمبود، مصرف خاکی یا کودآبیاری از چند هفته پس از باز شدن جوانهها تا پیش از شروع رسیدگی و تغییر رنگ حبهها انجام میشود. دوره رشد حبه و نزدیک شدن به رنگگیری از مراحل مهم مدیریت پتاسیم است؛ بااینحال، پتاسیم زیاد ممکن است اسیدیته و ترکیب میوه را تغییر دهد. در تاکستانهای کمبوددار، مصرف پس از برداشت نیز باید با آزمون برگ و باقی ماندن فعالیت ریشه هماهنگ شود.
گوجهفرنگی، فلفل و بادمجان
اگر خاک کمبود داشته باشد، بخشی از پتاسیم پیش از کاشت یا هنگام آمادهسازی بستر تأمین میشود. در کشت قطرهای، مصرف تقسیطی میتواند از پیش از گلدهی آغاز شود و در دوره گلدهی، تشکیل میوه و رشد سریع میوه ادامه یابد. در گوجهفرنگی، فاصله شروع گلدهی تا رشد نخستین خوشههای میوه دوره مهمی است.
افزایش پتاسیم نباید تعادل نیتروژن، کلسیم و منیزیم را برهم بزند. در گلخانه، مقدار کل بهتر است طی چند آبیاری تقسیم و با توجه به هدایت الکتریکی آب، بستر و زهآب اصلاح شود. مصرف غلیظ برای رنگآوری سریع ممکن است شوری و اختلال تغذیهای ایجاد کند.
خیار، هندوانه، خربزه و کدو
در گیاهان جالیزی، مصرف پایه خاک کمپتاسیم پیش از کاشت و در محدوده توسعه ریشه انجام میشود. نوبتهای تکمیلی از شروع گسترش بوته، نزدیک گلدهی و پس از تشکیل میوه تا دوره رشد میوه بیشترین ارتباط را با نیاز محصول دارند. در هندوانه و خربزه، پتاسیم کافی به انتقال قند و رشد میوه کمک میکند، اما مصرف بیشتر از نیاز، تضمینکننده شیرینی نیست.
در خیارهای برداشتمتوالی، خروج پتاسیم ادامهدار است؛ بنابراین کودآبیاری تقسیطی نسبت به مصرف سنگین ابتدای فصل مناسبتر است. بدشکلی میوه باید همراه با سلامت ریشه، شوری، بار بوته و تعادل عناصر بررسی شود.
سیبزمینی و محصولات غدهای
در سیبزمینی، بخش اصلی نیاز باید پیش از کاشت، هنگام کاشت یا تا اوایل رشد در دسترس ریشه باشد. آغاز غدهبندی و رشد سریع غده از مهمترین مراحل تأمین تکمیلی پتاسیم هستند. در خاک سبک و سیستم کودآبیاری، تقسیم کود تا میانه دوره غدهپرکنی میتواند مفید باشد.
سولفات پتاسیم، بهویژه زمانی که کیفیت فرآوری، ماده خشک یا وزن مخصوص اهمیت دارد، میتواند نسبت به منابع کلردار مناسبتر باشد. مقدار نهایی باید با آزمون خاک، آنالیز دمبرگ و هدف بازار هماهنگ شود.
پیاز و سیر
در پیاز و سیر، مصرف پایه پیش از کاشت یا اوایل استقرار ریشه اهمیت دارد. بخش تکمیلی بهتر است پیش از آغاز درشت شدن پیاز در اختیار گیاه قرار گیرد و طی دوره رشد پیاز تقسیط شود. کوددهی بسیار دیر، هنگامی که بوته وارد رسیدگی و خوابیدن برگها شده، بازده کمتری دارد. ریزماندن پیاز همیشه کمبود پتاسیم نیست و ممکن است به تراکم، آبیاری، نیتروژن، بیماری ریشه یا طول روز مربوط باشد.
گندم، جو، برنج و ذرت
در گندم و جو، به دلیل تحرک کم پتاسیم در بیشتر خاکها، بهترین زمان مصرف عمده معمولاً پیش از کاشت یا همزمان با کاشت و همراه با اختلاط در خاک است. پخش سطحی دیرهنگام روی مزرعه استقرار یافته، در نبود بارندگی یا آبیاری کافی، ممکن است اثر محدودی داشته باشد.
در ذرت، مصرف پایه پیش از کاشت یا نواری هنگام کاشت انجام میشود و در زمین بسیار کمپتاسیم میتوان بخشی را پیش از رشد سریع و مرحله زایشی تأمین کرد. در برنج، پتاسیم خاک، مدیریت بقایا و آبشویی مهماند؛ مصرف پایه و در صورت نیاز یک نوبت تکمیلی پیش از خوشهدهی باید مطابق توصیه منطقهای انجام شود.
حبوبات و دانههای روغنی
در لوبیا، نخود، عدس، سویا، کلزا و آفتابگردان، بخش عمده نیاز خاک کمپتاسیم بهتر است پیش از کاشت یا هنگام کاشت تأمین شود. در خاک شنی یا کشت آبی پرعملکرد، نوبت تکمیلی پیش از گلدهی و آغاز تشکیل غلاف یا دانه ممکن است لازم باشد. هدف این است که پتاسیم پیش از دوره پر شدن دانه در دسترس باشد.
توتفرنگی، گلخانه و گیاهان زینتی
توتفرنگی و بسیاری از گیاهان گلخانهای به افزایش شوری بستر حساساند. مصرف کم و پیوسته از زمان استقرار ریشه تا گلدهی و میوهدهی، همراه با کنترل هدایت الکتریکی، بهتر از چند نوبت سنگین است. در گیاهان زینتی نیز افزایش سهم پتاسیم باید متناسب با مرحله غنچهدهی و گلدهی باشد، بدون آنکه تعادل سایر عناصر به هم بخورد.
روش و میزان مصرف کود سولفات پتاسیم
این کود را میتوان بهصورت خاکی، نواری، کودآبیاری و در بعضی محصولات به شکل محلولپاشی تکمیلی استفاده کرد. برای کمبود خاکی، مصرف ریشهای روش اصلی است؛ زیرا محلولپاشی معمولاً نمیتواند مقدار پتاسیم مورد نیاز یک محصول پربار را بهتنهایی تأمین کند. محلولپاشی بیشتر برای کمک موقت یا برنامههای تأییدشده روی برچسب کاربرد دارد.
در کودآبیاری، حلالیت کود و کیفیت آب بررسی شود. سولفات پتاسیم در محلول مادر غلیظ نباید بدون آزمون سازگاری با کودهای کلسیمی مخلوط شود؛ زیرا احتمال رسوب سولفات کلسیم و گرفتگی تجهیزات وجود دارد. در گلخانه، کودهای کلسیمی و سولفاته معمولاً در مخازن جداگانه قرار میگیرند.
میزان مناسب را نمیتوان فقط براساس مساحت یا نام محصول تعیین کرد. نیاز آزمایشگاهی معمولاً بهصورت کیلوگرم اکسید پتاسیم در هکتار اعلام میشود. برای تبدیل آن به مقدار کود، نیاز اکسید پتاسیم بر درصد اکسید پتاسیم کود تقسیم میشود. برای نمونه، اگر توصیه معتبر ۱۰۰ کیلوگرم اکسید پتاسیم در هکتار و کود دارای ۵۰ درصد اکسید پتاسیم باشد، مقدار نظری ۲۰۰ کیلوگرم کود در هکتار است. سپس پتاسیم کودهای دیگر، آب آبیاری، کود دامی و ذخیره خاک باید از آن کسر شود.
برای محصولات مزرعه زمرد نیز همین اصل برقرار است. سولفات پتاسیم ناناگری، اگروتار و هلیو نباید صرفاً به دلیل پتاسیم بالا با یک مقدار یکسان مصرف شوند. ابتدا آنالیز روی بسته و دستور سازنده بررسی شود. برای کودآبیاری، حلالیت و خلوص اهمیت بیشتری دارد و برای مصرف پایه، نحوه جایگذاری کود در محدوده ریشه تعیینکنندهتر است.
در خاک یا آب شور، مقدار کل باید به نوبتهای کوچک تقسیم شود و کود در خاک خشک یا پیش از قطع طولانی آبیاری مصرف نشود. محلولپاشی نیز در گرمای شدید، نور مستقیم، روی بوته تشنه یا با غلظت نامشخص انجام نشود و ابتدا در سطح محدود آزمایش شود.
سخن نهایی
بهترین زمان مصرف کود سولفات پتاسیم زمانی است که نیاز واقعی گیاه تأیید شده، ریشه فعال است و محصول به مرحله پرمصرف نزدیک میشود. در محصولات زراعی، بخش اصلی کود معمولاً پیش از کاشت یا هنگام کاشت در اختیار ریشه قرار میگیرد؛ در میوهها، صیفیها و محصولات گلخانهای، مصرف تقسیطی از پیش از گلدهی یا پس از تشکیل میوه تا دوره رشد و پرشدن محصول کاربرد بیشتری دارد.
برای انتخاب میان سولفات پتاسیم ناناگری، اگروتار و هلیو موجود در مزرعه زمرد، باید آنالیز، حلالیت، روش آبیاری و هدف برنامه تغذیه مقایسه شود. هیچ محصولی بدون آزمون خاک و برگ، مدیریت شوری و رعایت تعادل کلسیم و منیزیم نتیجه تضمینشده ندارد. برنامهای که مقدار کل را در زمانهای درست تقسیم کند، معمولاً از مصرف سنگین و یکباره ایمنتر، اقتصادیتر و مؤثرتر است.
بدون دیدگاه